[Powrót do indeksu]

S

SAPARD - Specjalny Program Akcesyjny na Rzecz Rozwoju Rolnictwa i Obszarów Wiejskich (Special Accession Programme for Agriculture and Rural Development - SAPARD) - jeden z programów przedakcesyjnych, który został uruchomiony ze względu na duże braki w rozwoju gospodarczym na obszarach wiejskich na terenie wszystkich państw kandydujących. Ze środków SAPARD finansowane były ponadto inwestycje w rolnictwie i przemyśle spożywczym. Z programu SAPARD korzystają gminy (drogi, oczyszczalnie ścieków), rolnicy (modernizacja gospodarstw rolnych), przedsiębiorstwa (dostosowanie produkcji żywności do norm UE, tworzenie nowych miejsc pracy).

Sieci TEN (Trans European Networks) - sieci infrastruktury transportowej obejmujące połączenia transportowe, telekomunikacyjne i energetyczne w ramach Unii.

SITC (Standard International Trade Classification) - Międzynarodowa Standardowa Klasyfikacja Handlu

Specjalny Program Przygotowawczy do Funduszy Strukturalnych (Special Preparatory Programme - SPP) - program pomocowy w ramach programu Phare'98 Phare, przygotowujący instytucje w regionach do absorpcji pomocy o charakterze strukturalnym, która była udzielana przez Unię Europejską w okresie preakcesyjnym oraz w pierwszych latach po uzyskaniu członkostwa. Działania podejmowane w ramach programu SPP zgrupowano w trzech komponentach:

• wsparcie dla przygotowania strategii rozwojowych;
• ustanowienie podstaw prawnych i administracyjnych dla Funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności, jak również dla uruchomienia instrumentów pomocy preakcesyjnej w ramach programów ISPA i SAPARD; 
• przygotowanie zintegrowanych programów rozwoju regionalnego w wybranych regionach.

Społeczeństwo informacyjne (Information Society) - stworzenie sieci technologii informacyjnej, która zmieni w zasadniczy sposób warunki życia i pracy w Europie. Aby Europa mogła odnieść korzyści z „digitalnej Europy”, Komisja przyjęła w 1996 r. program „Europa jako pionier globalnego społeczeństwa informacyjnego; dynamiczny plan działania”.

SPO WKP - Sektorowy Program Operacyjny - Wzrost Konkurencyjności Przedsiębiorstw, lata 2004-2006

Spójność strategii - logiczny układ elementów i treści strategii zapewniający realizację celu nadrzędnego, zgodny z innymi dokumentami właściwymi dla danej dziedziny objętej programowaniem oraz odpowiednimi szerszymi tematycznie lub horyzontalnie dokumentami strategicznymi i regulacjami prawnymi.

Spójność społeczna (Social cohesion) - mierzona za pomocą wskaźnika stopy bezrobocia, ale coraz częściej jako miernik uwzględnia się stopę partycypacji (miernik określający, jaka część ludności w wieku produkcyjnym znajduje zatrudnienie). Analizowana w układzie państw oraz regionów typu NUTS II i NUTS III.

Spójność gospodarcza (Economic cohesion) - mierzona za pomocą produktu krajowego brutto na mieszkańca, uwzględniając parytet siły nabywczej. Analizowana w układzie państw oraz regionów typu NUTS II i NUTS III.

Spójność przestrzenna (Territorial cohesion) - mierzona czasem przejazdu do danego obszaru komunikacją lotniczą, drogową i kolejową. Używa się także wskaźnika ilości konsumentów osiąganych w danych czasie. Analizowana w układzie państw oraz regionów typu NUTS II i NUTS III.

Strategia Goeteborska (The Goeteborg Strategy) - Strategia Lizbońska podczas szczytu Rady Europejskiej w Goeteborgu w 2001 r. została uzupełniona o nowy element związany z ochroną środowiska i osiąganiem zrównoważonego i trwałego rozwoju (Communication from the Commission: A Sustainable Europe for a BetterWorld: A European Union Strategy for Sustainable Development, 15.5.2001, COM(2001)264 final).

Strategia Lizbońska (The Lisbon Strategy) - program społeczno-gospodarczy Unii Europejskiej, który ma na celu stworzenie do 2010 r. na terytorium Europy najbardziej konkurencyjnej i dynamicznej gospodarki na świecie, opartej na wiedzy, zdolnej do długotrwałego rozwoju, tworzącej większą liczbę lepszych miejsc pracy oraz charakteryzującej się większą spójnością społeczną. Uchwalona została w 2000 roku podczas szczytu Rady Europejskiej w Lizbonie (Communication from the Commission: Common Actions for Growth and Employment: The Community Lisbon Programme, 20.7.2005, COM(2005) 330 final).

Strategia rozwoju regionu (Regional Development Strategy) - koncepcja systemowego działania na rzecz długotrwałego rozwoju regionu poprzez racjonalną alokację zasobów oraz dokument określający sposoby postępowania  w celu realizacji wspólnie ustalonych celów.

Strategia wykorzystania Funduszu Spójności - dokument określający kierunki wydatkowania środków z Funduszu Spójności, uzgodniony z Komisją Europejską, przygotowany przez ministra właściwego do spraw rozwoju regionalnego.

Strukturyzacja (Structurisation) - Pierwsza faza procesu ewaluacyjnego.Ma miejsce, jeśli zakres zadań w procesie ewaluacji jest niejasny lub pewne kwestie związane z ocenianym programem wymagają sprecyzowania. Polega na określeniu bądź zweryfikowaniu logicznej struktury ocenianego programu.

Studium wykonalności (Feasibility study) - studium przeprowadzone w fazie formułowania projektu, weryfikujące, czy dany projekt ma dobre podstawy do realizacji i czy odpowiada potrzebom przewidywanych beneficjentów. Studium powinno stanowić plan projektu. Muszą w nim zostać określone i krytycznie przeanalizowane wszystkie szczegóły operacyjne jego wdrażania, a więc uwarunkowania handlowe, techniczne, finansowe, ekonomiczne, instytucjonalne, społeczno-kulturowe oraz związane ze środowiskiem naturalnym. Studium wykonalności pozwala na określenie rentowności finansowej i ekonomicznej, a w rezultacie tworzy jasne uzasadnienie celu realizacji projektu.

Studium przypadku (Case studies) - Metoda ewaluacyjna stosowana w fazie obserwacji. Stosuje się ją do pozyskania danych pierwotnych, niezbędnych w procesie ewaluacyjnym. Studia przypadków są przydatne przy szczegółowej ewaluacji określonego zagadnienia. Ze względu na swój charakter, metoda jest niezwykle przydatna również przy dokonywaniu ewaluacji tematycznych. Dzięki wykorzystaniu studiów przypadków możliwe jest przeprowadzenie ewaluacji całego programu w oparciu o wybraną według określonych kryteriów grupę projektów. Na ich podstawie dochodzi do identyfikacji i interpretacji mechanizmów oraz procesów, które można zastosować przy ewaluacji całego programu.

Subsydiarność (Subsidiary) - jedna z podstawowych zasad ustrojowych Unii Europejskiej. Oznacza, że na szczeblu wspólnotowym powinny być podejmowane tylko te działania, które zapewniają większą skuteczność i efektywność, niż w przypadku gdyby prowadzenie stosownych akcji pozostawić w wyłącznej kompetencji rządów poszczególnych państw członkowskich.

System Informatyczny Monitoringu i Kontroli Finansowej Funduszy Strukturalnych i Funduszu Spójności (SIMIK) - narzędzie informatyczne umożliwiające zarządzenie, monitorowanie, kontrolę i ocenę programów operacyjnych współfinansowanych z funduszy strukturalnych, które zostało utworzone zgodnie z wymogiem wymiany danych i informacji nt. funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności, zawartym w art. 18.3.e Rozporządzenia 1260/1999/WE”.
System realizacji (Implementation System) - zasady i procedury obowiązujące instytucje uczestniczące we wdrażaniu Narodowego Planu Rozwoju, programów operacyjnych i strategii wykorzystania Funduszu Spójności, obejmujące monitorowanie, sprawozdawczość, kontrolę i ocenę.

System monitoringu programu (Programme monitoring system) - System umożliwiający przyjmowanie, przechowywanie, przetwarzanie i prezentowanie danych na temat realizowanego programu. Architektura systemu musi uwzględniać konieczność składania przez beneficjentów cyklicznych raportów z postępu we wdrażaniu poszczególnych projektów, jak również dostępu do informacji ze strony instytucji prowadzących proces monitoringu, ewaluacji i kontroli. Funkcjonowanie systemu monitorowania jest bardzo często jednym z przedmiotów ewaluacji.

Systemy informacji geograficznej (Geographical Information Systems) - Metoda ewaluacyjna stosowana w fazie analizy. Systemy informacji geograficznej umożliwiają gromadzenie różnorodnych informacji przyrodniczych, społecznych i gospodarczych charakteryzujących obszar objęty pomocą. Po wprowadzeniu do systemu danych opisujących sytuację w obszarze oddziaływania programu przed jego rozpoczęciem, istnieje możliwość przeprowadzenia analizy porównawczej efektów realizacji programu w trakcie (ocena w połowie okresu programowania) lub po zakończeniu udzielania wsparcia finansowego.

Szacunkowy/indykatywny podział zobowiązań finansowych (Indicative breakdown of the commitment appropriation) - rodzaj planu finansowego, wyszczególniającego dla każdego priorytetu i roku finansowy wkład każdego Funduszu w dane działania lub operacje. Plan ten tworzy się na etapie przygotowywania dokumentów programowych.

Trafność (Sustainablility) - Jedno z kryteriów ewaluacji. Umożliwia ocenę, czy możliwe jest zachowanie pozytywnych efektów programu lub projektu po zakończeniu jego finansowania (ustaniu wsparcia).

[Powrót do indeksu]

U

Unia Europejska (European Union) - utworzona przez Traktat z Maastricht, podpisany w lutym 1992 r. przez 12 państw członkowskich ówczesnej Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej. Traktat wszedł  w życie 1 listopada 1993 r.

Umowa bliźniacza (Twinning covenant) - umowa pomiędzy partnerami dotycząca współpracy w ramach projektu bliźniaczego.

URBAN - inicjatywa Wspólnoty polegająca na udzieleniu wsparcia projektomów mającym na celu gospodarczą i społeczną regenerację miast i obszarów miejskich znajdujących się w kryzysie w celu promowania zrównoważonego rozwoju obszarów miejskich. Inicjatywa Wspólnoty w całości finansowana jest przez EFRR (Commission Communication of 28 April 2000 to the Member States laying down guidelines for a Community initiative concerning economic and social regeneration of cities and of neighbourhoods in crisis in order to promote sustainable urban development (Urban II) oraz Commission Communication of 14.06.2002 to the Council, the European Parliament, the Economic and Social Committee and the Committee of the Regions on "The programming of the Structural Funds 2000-2006: An initial assessment of the Urban Initiative" COM(2002)308 final).

UOKiK - Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumenta

Uwiarygodnienie rezultatów procesu ewaluacji (Validity) - Ma formę uwiarygodnienia wewnętrznego lub zewnętrznego. Uwiarygodnienie wewnętrzne dotyczy rezultatów ewaluacji przygotowanych przez zespół ewaluacyjny. Zespół ewaluacyjny musi udowodnić, pokazując całą ścieżkę dochodzenia do rezultatów, iż są one wiarygodne i oparte na solidnych podstawach metodologicznych. Uwiarygodnienie zewnętrzne dotyczy sytuacji, w której wnioski z ewaluacji danego programu, opisane w raporcie ewaluacyjnym, mogą zostać zastosowane w innych programach lub projektach, zbliżonych pod względem przedmiotowym do ocenianego programu lub projektu. Uwiarygodnienie zewnętrzne pozwala zatem na ekstrapolację wyników ewaluacji na inne programy.

Uzupełnienie programu (Programme complement) - dokument odrębny dla każdego programu operacyjnego, wdrażający strategie i priorytety pomocy, zawierający także szczegółowe elementy na poziomie działań wdrażających poszczególne priorytety programu operacyjnego.

Użyteczność (Utility) - Cecha ewaluacji. Jedno z kryteriów ewaluacji. Jest ono do pewnego stopnia lustrzanym odbiciem kryterium stosowności, z tym że badania dokonuje się w trakcie lub po realizacji programu. W oparciu o kryterium użyteczności potrzeby i problemy danego sektora lub regionu konfrontuje się z faktycznymi osiągnięciami danego programu po zakończeniu jego realizacji lub w połowie okresu programowania.

[Powrót do indeksu]

W

Wdrażanie/Realizacja (Implementation) - urzeczywistnienie projektu programu. Etap wdrażania następuje po etapie programowania.

Weryfikacja (Verification) - działanie podejmowane przez każdy kraj członkowski Unii Europejskiej w stosunku do Komisji Europejskiej, mające na celu sprawdzenie skuteczności ustanowionych rozwiązań w zakresie zarządzania i kontroli w sposób gwarantujący prawidłowe wykorzystanie funduszy Wspólnoty.

Wiarygodność (Reliability) - Kryterium doboru wskaźników osiągnięć. Zgodnie z nim wskaźnik powinien być zdefiniowany w taki sposób, aby jego ewentualna weryfikacja nie nastręczała trudności.

Właściwość (Relevance) - Jedno z kryteriów ewaluacji. Na jego podstawie ocenia się zgodność celów programu będącego przedmiotem ewaluacji z potrzebami i problemami występującymi w danym sektorze lub regionie.

Wkład własny - określona w umowie o dofinansowanie projektu albo decyzji część nakładów ponoszonych przez beneficjenta na jego realizację, niepodlegająca zwrotowi.

Wniosek o dofinansowanie projektu - dokument przedkładany przez potencjalnego beneficjenta do instytucji wdrażającej w celu uzyskania środków finansowych na realizację projektu w ramach programu operacyjnego.

Wniosek o płatność (Payment application) - wniosek kierowany przez instytucję zarządzającą do instytucji płatniczej w celu dokonania okresowych płatności na rzecz beneficjentów. Płatności te umożliwiają zwrot kosztów faktycznie opłacanych przez fundusze pomocowe.

Wskaźniki bazowe (Baseline indicators) - wskaźniki opisujące sytuację społeczno-gospodarczą na obszarze realizacji projektu, mierzone przed rozpoczęciem oraz w trakcie jego wdrażania, w celu oszacowania zachodzących zmian, niewynikających jednakże z realizacji inwestycji.

Wskaźniki dodatkowe (Supplementing indicators) - Wskaźniki formułowane w drodze negocjacji między jednostką zarządzającą a jednostką wdrażającą. Ich zakres zależy od specyfiki obszaru interwencji i wewnętrznych uzgodnień, muszą one tym niemniej korespondować ze wskaźnikami podstawowymi.

Wskaźniki kontekstowe (Context indicators) - Wskaźniki ukazujące sytuację w danym sektorze lub na danym terytorium w szerszej perspektywie. Jeśli przykładowo program obejmuje obszar województwa, to wskaźniki kontekstowe będą pokazywać wartości danego wskaźnika na poziomie całego kraju.

Wskaźniki monitorowania (Monitoring indicators) - miara celów, jakie mają zostać osiągnięte, zaangażowanych zasobów, uzyskanych produktów, efektów oraz innych zmiennych (ekonomicznych, społecznych, z zakresu ochrony środowiska), odnoszących się do programu operacyjnego, priorytetów operacyjnych i działań.

Wskaźniki oddziaływania (Impact indicators) - wskaźniki odnoszące się do konsekwencji danego programu wykraczających poza natychmiastowe efekty dla bezpośrednich beneficjentów. Oddziaływanie szczegółowe to te efekty, które pojawią się po pewnym  czasie, niemniej jednak są bezpośrednio powiązane z podjętym działaniem. Oddziaływanie globalne obejmuje efekty długookresowe dotyczące szerszej populacji.

Wskaźniki osiągnięć (Progress indicators) - Wskaźniki postępu w realizacji programu lub projektu, odnoszące się do dostarczonych produktów, rezultatów i oddziaływania. Stanowią podstawę oceny efektywności wdrażania programu lub projektu. Wskaźniki na poziomie produktu służą bieżącemu monitorowaniu realizacji przedsięwzięć; na poziomie rezultatu - stanowią element łącznikowy pomiędzy bieżącym monitoringiem a okresową ewaluacją efektywności wdrażania interwencji; zaś na poziomie oddziaływania - mają większą skalę odniesienia (np. obszar jednostki administracyjnej), charakter względny, ważony i dotyczą trwałości podjętych i zrealizowanych przedsięwzięć.

Wskaźniki podstawowe (Core indicators) - zestaw wskaźników bazujących na standardach Unii Europejskiej, zalecanych do stosowania beneficjentom środków uruchamianych w ramach Funduszy strukturalnych.

Wskaźniki produktu (Output indicators) - wskaźniki odnoszące się do działalności. Liczone są w jednostkach materialnych lub monetarnych (np. długość zbudowanej drogi, ilość firm, które uzyskały pomoc itp.).

Wskaźniki programu (Programme indicators) - wskaźniki ustalone przed lub we wczesnej fazie wdrażania projektu, w celu monitorowania wdrażania programu oraz jego oceny wykonania w odniesieniu do wcześniejszych celów. Do wskaźników tych zaliczamy wskaźniki wkładu, wskaźniki produktu, wskaźniki rezultatu oraz wskaźniki oddziaływania.

Wskaźniki rezultatu (Result indicators) - wskaźniki odpowiadające bezpośrednim i natychmiastowym efektom wynikającym z programu operacyjnego. Dostarczają one informacji o zmianach np. zachowania, pojemności lub wykonania, dotyczących bezpośrednich beneficjentów. Takie wskaźniki mogą przybierać formę wskaźników materialnych (skrócenie czasu podróży, liczba skutecznie przeszkolonych, liczba wypadków drogowych, itp.) lub finansowych (zwiększenie się środków finansowych sektora prywatnego, zmniejszenie kosztów transportu).

Wskaźniki strukturalne - wskaźniki obejmujące 5 głównych ekonomiczno-społecznych obszarów problemowych tj. zatrudnienie, badania i innowacje, reformy ekonomiczne, spójność społeczna, środowisko oraz sytuację ekonomiczną, służące Komisji Europejskiej do oceny postępów krajów członkowskich w realizacji celów Strategii Lizbońskiej, będące podstawą dla wniosków zawartych w corocznych raportach KE monitorujących implementację Strategii Lizbońskiej.

Wskaźniki wkładu (Input indicators) - wskaźniki odnoszące się do budżetu przydzielonego dla kolejnych poziomów wsparcia. Wskaźniki te są wykorzystywane przy monitorowaniu postępu w odniesieniu do (rocznych) zobowiązań i płatności z funduszy dostępnych dla każdej operacji, działania lub programu operacyjnego w odniesieniu do jego kosztów.

Wskaźniki wpływu, oddziaływania (Impact indicators) - wskaźniki odnoszące się do konsekwencji danego projektu wykraczających poza natychmiastowe efekty dla bezpośrednich beneficjentów (np. wpływ projektu na sytuację społeczno-gospodarczą w pewnym okresie od zakończenia jego realizacji).

Wspólna Klasyfikacja Jednostek Terytorialnych do Celów Statystycznych (NUTS) - ustanowiona Rozporządzeniem (WE) nr 1059/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 26 maja 2003 r. - zastąpiła dotychczas stosowaną Nomenklaturę Jednostek Terytorialnych do Celów Statystycznych (NUTS), doraźnie ustalaną przez Urząd Statystyczny Wspólnoty Europejskiej we współpracy z krajowymi urzędami statystycznymi. Opracowana w oparciu o istniejące podziały administracyjne i kryterium ludnościowe Klasyfikacja ma na celu zapewnienie zbierania, opracowywania i udostępniania na obszarze WE porównywalnych danych dla określonych statystyk regionalnych. Klasyfikacja NUTS jest hierarchiczna - dzieli każde państwo członkowskie na jednostki terytorialne poziomu NUTS 1, z których każdy dzieli się na jednostki terytorialne poziomu NUTS 2, a te z kolei dzielą się na jednostki terytorialne poziomu NUTS 3. W Polsce odpowiednikiem Klasyfikacji NUTS jest Nomenklatura Jednostek Terytorialnych do Celów Statystycznych, utworzona Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 13 lipca 2000 r. w sprawie wprowadzenia Nomenklatury Jednostek Terytorialnych do Celów Statystycznych (NUTS) (Dz.U. Nr 58, poz. 685, z późn. zm.). Dzieli ona kraj na terytorialne, hierarchicznie powiązane jednostki na następujących poziomach: NTS 1 - regiony; NTS 2 - województwa; NTS 3 - podregiony; NTS 4 - powiaty i miasta na prawach powiatu; NTS 5 - gminy.

Wspólnota Europejska (WE) - wspólnota, której celem jest stworzenie wspólnego rynku oraz unii gospodarczej i walutowej, a także dzięki wdrożeniu wspólnej polityki i działań, wspieranie w całym ugrupowaniu harmonijnego i zrównoważonego rozwoju działalności gospodarczej, wysokiego poziomu zatrudnienia i ochrony socjalnej, równości praw kobiet i mężczyzn, zrównoważonego i nieinflacyjnego wzrostu, wysokiego stopnia konkurencyjności i spójności gospodarczej, wysokiego poziomu ochrony i poprawy jakości środowiska naturalnego, podnoszenie standardu i jakości życia, gospodarczej i społecznej spójności oraz solidarności między państwami członkowskimi. Działania Wspólnoty są regulowane wspólnymi politykami, do których należą: Wspólna polityka rolna, Wspólna polityka handlowa, Wspólna polityka transportowa, Polityka ochrony środowiska, Polityka spójności i strukturalna WE, Unia gospodarcza i walutowa, Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa.

Współfinansowanie ze źródeł krajowych (Co-financing (national, regional, local or private sector)) -

• Kojarzenie środków zarezerwowanych w budżetach instytucji publicznych różnego szczebla lub podmiotów prywatnych ze środkami asygnowanymi w ramach pomocy.
• Wkład tych instytucji do programów lub projektów realizowanych przy udziale środków pomocowych

Wywiad (Interview) - Metoda ewaluacyjna stosowane w fazie obserwacji. Służy do pozyskiwania jakościowej informacji na temat realizowanego programu. Wywiady przeprowadzane są przez zespół ewaluacyjny z osobami zaangażowanymi w przygotowanie dokumentów programowych, z przedstawicielami instytucji odpowiedzialnych za wdrażanie działań, z reprezentantami instytucji płatniczych, z beneficjentami, jak również z przedstawicielami instytucji opiniotwórczych niezaangażowanych bezpośrednio w przygotowanie lub wdrażanie danego programu.

[Powrót do indeksu]

Z

Zamówienia publiczne (Public procurement) - umowy odpłatne zawierane między zamawiającym (jednostką sektora finansów publicznych w rozumieniu przepisów o finansach publicznych, osobą prawną, inną państwową jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej) a wykonawcą, których przedmiotem są usługi, dostawy lub roboty budowlane.

Zaogniskowane wywiady grupowe (Focus groups) - Metoda ewaluacyjna stosowane w fazie obserwacji. Służy pozyskiwaniu danych pierwotnych w procesie ewaluacji i wykorzystywana jest zarówno przy ocenie ewaluacji całościowej, jak i szczegółowej. W oparciu o zogniskowane wywiady grupowe, członkowie zespołu ewaluacyjnego pozyskują opinie na temat badanego programu od osób zaangażowanych w jego wdrażanie.

Zasada dodatkowości (Additionality) - reguluje działanie Funduszy strukturalnych, stanowi, że środki przekazywane przez Komisję Europejską z tych funduszy mają być tylko uzupełnieniem środków zgromadzonych na dany program operacyjny lub projekt przez odpowiednie władze krajowe (regionalne, lokalne). Środki Funduszy strukturalnych mają uzupełniać środki przeznaczone na ten cel przez kraj członkowski (publiczne środki krajowe), a więc nie mogą ich w całości zastępować.

Zasada kompatybilności - reguluje działanie Funduszy strukturalnych, związana jest z dążeniem do spójności polityki regionalnej z innymi politykami wspólnotowymi, w tym przede wszystkim ochrony konkurencji zamówień publicznych, ochrony środowiska i równych szans kobiet i mężczyzn.

Zasada koncentracji (concentrations) - reguluje działania Funduszy strukturalnych, określając, że ich interwencja, aby przyniosła efekt, nie powinna być rozproszona, lecz skoncentrowana na niewielu precyzyjnie określonych celach i obszarach.

Zasada koordynacji - reguluje działanie Funduszy strukturalnych, jej celem jest dążenie do skupiania działań i środków polityki regionalnej na priorytetach, które mają podstawowe znaczenie dla spójności społeczno-gospodarczej Unii Europejskiej. Przejawem tej zasady są działania Komisji zmierzające do: 

• przeznaczenia środków z Funduszy Strukturalnych na ograniczoną liczbę,
• wyselekcjonowania regionów dotkniętych najpoważniejszymi problemami na podstawie odpowiednio dobranych kryteriów,
• koncentracji wsparcia w regionach opóźnionych w rozwoju w najmniej zamożnych krajach UE. Jest to wynik rozdziału środków w oparciu o poziom zamożności państwa i regionu oraz znaczenie ich problemów strukturalnych.

Zasada n+2 - jedna z reguł zarządzania finansowego publicznymi środkami wspólnotowymi, stanowiąca, że Komisja Europejska anuluje automatycznie część zobowiązania, które nie zostało uregulowane przez płatność zaliczkową lub dla którego KE nie otrzymała wniosku o płatność, do końca drugiego roku po roku dokonania zobowiązania, lub po terminie późniejszej decyzji KE wymaganej do autoryzowania działania. Oznacza ona, że państwo członkowskie, które do końca roku n+2 złożyło wnioski o płatność, opiewające na kwotę mniejszą niż roczna transza środków alokowanych w roku n, bezpowrotnie traci kwotę różnicy.

Zasada partnera wiodącego (Lead partner) - zasada ta odnosi się do współpracy pomiędzy kilkoma podmiotami w zakresie zawartego konsorcjum w ramach realizowanego wspólnie projektu. Partner wiodący odpowiedzialny jest za zarządzanie, wdrażanie oraz koordynację działań pomiędzy partnerami projektu. W przypadku współpracy międzynarodowej (Inicjatywa Wspólnoty INTERREG III) partner wiodący składa także wniosek w imieniu konsorcjum i przejmuje na siebie odpowiedzialność finansową oraz prawną za realizowane przedsięwzięcie.

Zasada partnerstwa - reguluje działanie Funduszy strukturalnych. Nakłada obowiązek jak najściślejszej współpracy między Komisją Europejską a odpowiednimi władzami i instytucjami szczebla krajowego, regionalnego i lokalnego, uczestniczącymi w przygotowaniu i realizacji działań w ramach tych funduszy.

Zasada programowania - reguluje działanie Funduszy strukturalnych. Nakłada obowiązek podejmowania decyzji na podstawie wieloletnich programów rozwoju i innych dokumentów planistycznych, obejmujących wszystkie informacje niezbędne do sprawnego i efektywnego osiągania zamierzonych celów.

Zasady kwalifikacji wydatków - zestaw wymogów formalnych i merytorycznych, których spełnienie warunkuje uzyskanie dofinansowania projektów z publicznych środków wspólnotowych.

Zasada zgodności/spójności - reguluje działanie Funduszy strukturalnych, odnosi się do istniejących związków pomiędzy polityką regionalną a polityką makroekonomiczną prowadzoną przez poszczególne państwa członkowskie. Zgodnie z postanowieniami Jednolitego Aktu Europejskiego w celu zwiększenia zbieżności koniunktur gospodarczych oraz redukowania różnic w stopniu rozwoju poszczególnych regionów państwa członkowskie mają obowiązek koordynować swoje polityki gospodarcze.

Zielona Księga (Green Paper) - w odróżnieniu od Białej Księgi stanowi opracowania koncepcyjne służące jako podstawa do dyskusji w procesie wypracowywania decyzji, dla tematycznie wybranych kręgów odbiorców.

Zintegrowany Program Operacyjny (Integrated operational programme) - program operacyjny, finansowany jest przez więcej niż jeden z funduszy strukturalnych.

Zintegrowany Program Operacyjny Rozwoju Regionalnego (Integrated operational programme for regional development) - Program realizowany na obszarze całego kraju i zmierzający do zmniejszenia dysproporcji w rozwoju regionów poprzez wspieranie działalności sektora małych i średnich przedsiębiorstw, rozwój zasobów ludzkich, budowę infrastruktury o znaczeniu regionalnym oraz inwestycje lokalne. Program składa się z 16 regionalnym programów operacyjnych przygotowywanych przez samorządy wojewódzkie.

Zrównoważony rozwój (Sustainable Development) - tłumaczony także jako trwały, taki rozwój społeczno-gospodarczy, w którym następuje proces integrowania działań politycznych, gospodarczych i społecznych, z zachowaniem równowagi przyrodniczej oraz trwałości podstawowych procesów przyrodniczych, w celu zagwarantowania możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb poszczególnych społeczności lub obywateli zarówno współczesnego pokolenia, jak i przyszłych pokoleń.